Divrrit

Divrrit

Ympäristö & luontoyhteys

Beana ja bussá

Ympäristö & luontoyhteys

Lottit

Ympäristö & luontoyhteys

Gáttis ja jávrri alde

Ympäristö & luontoyhteys

Meahcis

Ympäristö & luontoyhteys

Boares báikkiid šiljut

Ympäristö & luontoyhteys

Muohtabáccit

Ympäristö & luontoyhteys

Duoddaris

Ympäristö & luontoyhteys

Luonddu hámit

Ympäristö & luontoyhteys

Sámi nástealbmi

Ympäristö & luontoyhteys

Divrrit

Sánit luđenláhkai:
Sánádâh: ds divrrit.pdf
Čálit dahje vurke dihtorii

Dihtetgo:
Bálggádat dárkkuha divreáiggi dahje dan go divrrit leat ollu ja bohccot bálget daid.
Bálggádat álgá dábálaččat jonssot maŋŋá.
Bálggádat lea bohccuide váivves áige muhto badjeolbmuide dat lea buorre.
Čuoikka dadjetge badjeolbmo reaŋgan go dat čohkke bohccuid ovtta sadjái nu ahte lea álkit ordnet miessemearkumiid.

© Sámediggi – Sämitigge – Sää´mte´ǧǧ

ak tivreh.pdfns tiiuʹr.pdfds divrrit.pdf

Beana ja bussá

Divrrit

Ympäristö & luontoyhteys

Beana ja bussá

Ympäristö & luontoyhteys

Lottit

Ympäristö & luontoyhteys

Gáttis ja jávrri alde

Ympäristö & luontoyhteys

Meahcis

Ympäristö & luontoyhteys

Boares báikkiid šiljut

Ympäristö & luontoyhteys

Muohtabáccit

Ympäristö & luontoyhteys

Duoddaris

Ympäristö & luontoyhteys

Luonddu hámit

Ympäristö & luontoyhteys

Sámi nástealbmi

Ympäristö & luontoyhteys

Beana ja bussá

Sánit luđenláhkai:
ds beana ja bussá.pdf
Čálit dahje vurke iežat dihtorii

Beatnaga dadjet leat olbmo buoremus ustit ja olbmot leat geavahan beatnaga iežaset luhtte 10 000 jagi. Sámis beana lea maiddái buorre veahkki boazobargguin dasgo dat veahkeha badjeolbmo doallat ealu čoahkis ja johttimis. Maiddái bivddus beana lea buorre veahkki.

Ságastallanfáttát:
Leago dus beana dahje bussá?
Mii dan namma lea?
Makkár du beana dahje bussá lea?
Leago du beana fárus boazobargguin?
Makkár beatnagiid namaid dieđát?
Makkár bussá namaid dieđát?
Sárggo gova mas lea beana dahje bussá.
Dovddátgo lávlagiid beatnagis dahje bussás?

Lávlagat: Gusttus lea unna beatnagaš, Vielpáža luohti
Girjjit ja máidnasat: Dielku-girjjit, Olmmoš váldá beatnaga reaŋgan -máinnas, Beana ja hávga -máinnas
Speallu: Beanastallan, Davvi Girji os.

© Sámediggi – Sämitigge – Sääʹmteʹǧǧ

ak peenuv já kissá.pdfns piânnai da kaass.pdfds beana ja bussá.pdf

Lottit

Divrrit

Ympäristö & luontoyhteys

Beana ja bussá

Ympäristö & luontoyhteys

Lottit

Ympäristö & luontoyhteys

Gáttis ja jávrri alde

Ympäristö & luontoyhteys

Meahcis

Ympäristö & luontoyhteys

Boares báikkiid šiljut

Ympäristö & luontoyhteys

Muohtabáccit

Ympäristö & luontoyhteys

Duoddaris

Ympäristö & luontoyhteys

Luonddu hámit

Ympäristö & luontoyhteys

Sámi nástealbmi

Ympäristö & luontoyhteys

Lottit

Sánit luđenláhkai:
Sánit: ds lottit.pdf
Čálit dahje vurke dihtorii

Lottiid jienaid sáhttá fitnat guldaleamen omd. luontoportti-siidduin:
http://www.luontoportti.com/suomi/fi/linnut/

Suomen luonto-siidduin gávdno fas loddekaraoke:
http://www.suomenluonto.fi/videot/

Ságastallanfáttát:
Maid loddi bargá soajáiguin?
Mii lea reviira?
Gos lottit ásset?
Maid loddi bargá dan maŋŋá go lea monnen?
Mat moniin šaddet?
Man lottis lea iežas mánotbadji ja manin son nu lea?
Mii lottiid guhkká?
Mii lottiid skeaiká?
Moson idjaloddi jietnada?

© Sámediggi – Sämitigge – Sääʹmteʹǧǧ

ak lodeh.pdfds lottit.pdf

Gáttis ja jávrri alde

Divrrit

Ympäristö & luontoyhteys

Beana ja bussá

Ympäristö & luontoyhteys

Lottit

Ympäristö & luontoyhteys

Gáttis ja jávrri alde

Ympäristö & luontoyhteys

Meahcis

Ympäristö & luontoyhteys

Boares báikkiid šiljut

Ympäristö & luontoyhteys

Muohtabáccit

Ympäristö & luontoyhteys

Duoddaris

Ympäristö & luontoyhteys

Luonddu hámit

Ympäristö & luontoyhteys

Sámi nástealbmi

Ympäristö & luontoyhteys

Gáttis ja jávrri alde

Teavsttat luđenláhkai:
sátnelistu:ds gáttis.pdf
Čálit dahje vurke iežat dihtorii

Ságastallanfáttát:
Asátgo don johka-, jávre- vai mearragáttis?
Makkár šattut gáttis šaddet?
Maid gáttis sáhttá bargat?
Oažžugo gáddái mannat okto?
Maid galgá bidjat badjelii go vuolgá jávrri ala?
Mo dálvit sáhttá jávrri alde johtit?

© Sámediggi – Sämitigge – Sääʹmteʹǧǧ

ak säänih riddoost.pdfns reeddast.pdfds gáttis.pdf

Meahcis

Divrrit

Ympäristö & luontoyhteys

Beana ja bussá

Ympäristö & luontoyhteys

Lottit

Ympäristö & luontoyhteys

Gáttis ja jávrri alde

Ympäristö & luontoyhteys

Meahcis

Ympäristö & luontoyhteys

Boares báikkiid šiljut

Ympäristö & luontoyhteys

Muohtabáccit

Ympäristö & luontoyhteys

Duoddaris

Ympäristö & luontoyhteys

Luonddu hámit

Ympäristö & luontoyhteys

Sámi nástealbmi

Ympäristö & luontoyhteys

Meahcis

Teavsttat luđenláhkai:
Meahcis-sátnelistu: ds meahcis.pdf
Beahci-sátnelistu: ds beahci.pdf
Soahki-sátnelistu: ds soahki.pdf
Čálit dahje vurke dihtorii

Ságastallanfáttát:
Mii lea meahcci?
Mii lea beahci?
Mii lea soahki?
Gos dat šaddet?
Masa daid sáhttá geavahit?
Makkár iešguđetlágan namahusaid dain geavahit?
Makkár oasit muorain leat? Oavssit, lasttat, báhcahat, goahccit, ruohtas, veattit?

Dihtetgo?
Beazi guolbmasa njalde giđđat ja dan goikadedje jáffoávnnasin. Guolmmas goikaduvvui, goarddestuvvui ja biđgejuvvui dan váras ráhkaduvvon áđain. Guolbmasis dahkkon jáffuid geavahedje láibumii, mállásiidda ja čoavjedálkkasin.
Nuortalaččat vušše guolmmasjáffuin suohkada, masa seaguhedje maid bohcco- dahje guolevuoja.
Soagis golggahedje giđđat máihlli, man sáhtii juhkat nie dahje das sáhtii vuoššat suohkada jus dasa lasihii jáffuid.
Bániid lávejedje buhtistit nu, ahte gáskkašedje soahkeovssiid, main lei ollu máihli.

© Sámediggi – Sämitigge – Sää´mte´ǧǧ

ak meecist.pdfak peeci.pdfak suáhi.pdfns mieʹccest.pdfns pieʹcc.pdfns sueʹǩǩ.pdfds meahcis.pdfds beahci.pdfds soahki.pdf

Boares báikkiid šiljut

Divrrit

Ympäristö & luontoyhteys

Beana ja bussá

Ympäristö & luontoyhteys

Lottit

Ympäristö & luontoyhteys

Gáttis ja jávrri alde

Ympäristö & luontoyhteys

Meahcis

Ympäristö & luontoyhteys

Boares báikkiid šiljut

Ympäristö & luontoyhteys

Muohtabáccit

Ympäristö & luontoyhteys

Duoddaris

Ympäristö & luontoyhteys

Luonddu hámit

Ympäristö & luontoyhteys

Sámi nástealbmi

Ympäristö & luontoyhteys

Boares báikkiid šiljut

Teavttat luđenláhkai:
Infoteaksta ja sátnelistu: ds boares šillju.pdf
Čálit dahje vurke iežat dihtorii

Ságastallanfáttát:
Makkárat leat boares báikkiid šiljut?
Makkár ráhkkanusat doppe leat?
Mo boares báikkiid šiljut leat earáláganat go beaivedivššuid šiljut?
Makkár lea olgohivsset, luovvi, fierbmeáiti?

© Sámediggi – Sämitigge – Sääʹmteʹǧǧ

ak puáris šiljo.pdfns vuämm päiʹǩǩšeʹllj.pdfds boares šillju.pdf

Muohtabáccit

Divrrit

Ympäristö & luontoyhteys

Beana ja bussá

Ympäristö & luontoyhteys

Lottit

Ympäristö & luontoyhteys

Gáttis ja jávrri alde

Ympäristö & luontoyhteys

Meahcis

Ympäristö & luontoyhteys

Boares báikkiid šiljut

Ympäristö & luontoyhteys

Muohtabáccit

Ympäristö & luontoyhteys

Duoddaris

Ympäristö & luontoyhteys

Luonddu hámit

Ympäristö & luontoyhteys

Sámi nástealbmi

Ympäristö & luontoyhteys

Muohtabáccit

Báccit: Sámi oahpahusguovddáža oahppiid ráhkadan muohtabáccit SOG šilljus giđđat 2016
Muohtateáhter: Anára skuvlla mánát dálvit 2016

Ságastallanfáttát:
Makkár muohtabácciid don leat oaidnán?
Gos don leat oaidnán muohtabácciid?
Gii daid lei ráhkadan?
Leatgo ieš ráhkadan muohtabácciid?
Naba leatgo ráhkadan muohttagis muohtastálu, muohtaealliid, muohtašloahta?

Viŋkkat:
Buoremus muohtabázzemateriála lea easkka muohttán muohta, vahca. Muohttaga gánniha čohkket ovtta sadjái moadde beaivvi ovdal go dainna áigu bargagoahtit dasgo muohta geargá dalle deaddašuvvat čoahkkái.
Muohta lea vuogas materiála dasgo dat lea juohke dálvvi oažžumis.
Hutket ovttas, ahte makkár muohtabáhcciid háliidivččiidet ráhkadit ja sárgot dain govaid. Muohtabácci ráhkadeapmi gáibida ovddalgihtii plánema ja ovttasbarggu.
Muohtabácciide galggašii vuos ordnet foarpma, masa muohta biddjo garrat ja das sáhttá dalle vuollat muohttaga eret ja hábmet dakkár bácci go háliida. Unna bácciide dohkke vaikko fáhtta dahje spánnjage.
Muohttaga ii gánnit njuoskadit dallego lea ráhkadeamen muohtabácciid.
Boađus lea dehálaš, muhto maid doaibma ja ovttas bargan.

Govas Anára skuvllalaččat ráhkadit alccesit muohtateáhtera Skábmagovaide. Barggu ordnii turismabálvalusaid buvttadeaddji oahppi Eeva Mäkinen, guhte maid govvii bargobáji. Bargobáji ovdáneamis šattai govvačájáhus Sajosii.

© SOG, Sámediggi – Sämitigge – Sääʹmteʹǧǧ


Duoddaris

Divrrit

Ympäristö & luontoyhteys

Beana ja bussá

Ympäristö & luontoyhteys

Lottit

Ympäristö & luontoyhteys

Gáttis ja jávrri alde

Ympäristö & luontoyhteys

Meahcis

Ympäristö & luontoyhteys

Boares báikkiid šiljut

Ympäristö & luontoyhteys

Muohtabáccit

Ympäristö & luontoyhteys

Duoddaris

Ympäristö & luontoyhteys

Luonddu hámit

Ympäristö & luontoyhteys

Sámi nástealbmi

Ympäristö & luontoyhteys

Duoddaris

Teavsttat luđenláhkai:
sátnelistu: ds duoddaris.pdf
Čálit dahje vurke iezat dihtorii

Ságastallanfáttát:
Makkár šattut duoddaris leat?
Mii lea gáisá?
Leatgo du ruovttu lahkosis duoddarat?
Mo ferte ráhkkanit go vuolgá duoddarii?

davvisámegiella – suomi
gáisá – vuori, lumihuippuinen
skurču – rotko (pienehkö, syvä ja kapea)
gorži – putous
leakši – laakso tunturissa (soinen, laaja)
vággi – laakso tuntureiden välissä
maras – selkämaa koivikkoa kasvava
ordarádjá – puuraja
badjeeana, badjosat – ylänkö
čearru – paljakka
duottar – tunturi
várri – vaara
ávži – rotko, kuru

© Sámediggi – Sämitigge – Sää´mte´ǧǧ

ak tuoddârist.pdfns tuõddrest.pdfds duoddaris.pdf

Luonddu hámit

Divrrit

Ympäristö & luontoyhteys

Beana ja bussá

Ympäristö & luontoyhteys

Lottit

Ympäristö & luontoyhteys

Gáttis ja jávrri alde

Ympäristö & luontoyhteys

Meahcis

Ympäristö & luontoyhteys

Boares báikkiid šiljut

Ympäristö & luontoyhteys

Muohtabáccit

Ympäristö & luontoyhteys

Duoddaris

Ympäristö & luontoyhteys

Luonddu hámit

Ympäristö & luontoyhteys

Sámi nástealbmi

Ympäristö & luontoyhteys

Luonddu hámit

Teavsttat luđenláhkai:
Luondduhámit-sánit: ds luonddu hámit.pdf
Čálit dahje vurke iežat dihtorii

Girjeviŋkkat:
Luondduhámiin, sánit ja govat, gávdnojit ovdamearkka dihte girjjis Matti Morottaja: Oahpa sániid, davvisámegillii Kaisa Tapiola-Länsman. Buvttadeapmi: Sámediggi 2014.
Seamma girjjis lea maid anáraš- ja nuortalašgielat veršuvnnat. Anárašgillii Matti Morottaja: Oopâ saanijd ja nuortalašgillii Katri Fofonoff: Mattu saa´nid.

© Sámediggi – Sämitigge – Sääʹmteʹǧǧ

ak luándu häämih.pdfns luâđ hääʹm.pdfds luonddu hámit.pdf

Sámi nástealbmi

Divrrit

Ympäristö & luontoyhteys

Beana ja bussá

Ympäristö & luontoyhteys

Lottit

Ympäristö & luontoyhteys

Gáttis ja jávrri alde

Ympäristö & luontoyhteys

Meahcis

Ympäristö & luontoyhteys

Boares báikkiid šiljut

Ympäristö & luontoyhteys

Muohtabáccit

Ympäristö & luontoyhteys

Duoddaris

Ympäristö & luontoyhteys

Luonddu hámit

Ympäristö & luontoyhteys

Sámi nástealbmi

Ympäristö & luontoyhteys

Sámi nástealbmi

Materiálat luđenláhkai:
Infoteaksta: ds nástealbmi.pdf
Sánit: ds násttit sánit.pdf

Ságastallanfáttát:
Makkár áššiid sáhttá sevdnjes almmis oaidnit?
Mii lea mánnu?
Mii lea guovssahasat?
Mii lea násti?
Makkárat leat násttit ja guovssahasat oaidnit?
Maid násttit barget dahje ravket?
Leagoson násttit ollu vai uhccán almmis?
Maid násti bargá dalle go luhčče?
Manin násttiin leat namat?
Mii ávkkiid násttiin lea olbmuide?

Sámi nástealbmái sáhttá maid oahpásmuvvat Siida sámemusea neahttasiiddus. Siida-musea maahisweb-siiddus gávdno máinnas Stuorra sarvva bivddus:
http://www.samimuseum.fi/maahisw

Nástealbmi govat: Ursa
Grafihkat: Hannu Kangasniemi, Sámediggi

© Sámediggi – Sämitigge – Sääʹmteʹǧǧ

ak info täsnialme.pdfak täsnialme säänih.pdfns täʹsnnâʹlmm info.pdfns täʹsnnâʹlmm sannõs.pdfns täʹsnnâʹlmm sääʹn.pdfds nástealbmi.pdfds násttit sánit.pdfsu tähtitaivas.pdf