Mikkâl-riemnjis

Mikkâl riemnjis čokkáá já čáálá
jieijâs uccâ táválán
Taavvâl luoddânij
Mikkâl suorgânij
Njuškij eeji kappeer siisâ

© ak. Anarâškielâ kielâpiervâleh, ns.Raija Lehtola

Purrâmuškuuhâs

Njuámmil suohâd vuošâi
Uárree mielhi maizij
Uccâloddááh pastemijd puohtii
Puáttiđ párnááh puurrâđ!

-Takkâ-

© nk. Trad./ak. Heli Aikio, Raija Lehtola / ds. Maiju Saijets

Aagni Aaʹcciǩ aʹrvvtõõzzid Aanrest.

Ââʹliǩ âʹbrrčâʹlmm âʹǩǩââšš ââʹbr ááʹlmest.

Tiina Sanila-Aikio 2012

© Tiina Sanila-Aikio

Soorkõs huutt ǩeâtt,
põttsines sieʹjjat,
pooʒʒines porggad.

Oudd huutt tän päärnže,
tän päärnže, tän päärnže
da tän päärnže…
Leâʹša tät päärnaž kuâđđji notta!

Soorkõs vuõʹlji ođđ
huttčääʹʒʒ kääivast viǯǯâd.
Täʹst lij ǩeäʹdǧǧ,
täʹst lij vuäjj
da tääiʹben tõt käivv käunnˈji.

© Ns. vuämm nuõrttsääʹm mättˈtõsǩeeʹrjest

Ǩiõttpõõssâm-lokkõs
ns. Mirva Haataja, Pirjo Lotvonen, Lilja Pohjonen da Hilkka Semenoff 2012

Põõssâp ǩiõđid, põõssâp ǩiõđid,
põõssâp ǩiõđid muâilin.
Väʹlddep põmmai, väʹlddep põmmai,
koʹšǩǩeep ǩiõđid põmmjin.

Gieđaid bassan
Davvisámegielat jorgalus Maiju Saijets

Bassot gieđaid, bassot gieđaid,
bassot gieđaid buhtisin.
Váldot sihkaldaga, váldot sihkaldaga,
goikadit gieđaid sihkadagain.

© nk. Mirva Haataja, Pirjo Lotvonen, Lilja Pohjonen, Hilkka Semenoff / ds. Maiju Saijets

Ođđeeʹjjmäään eeʹjj alttad,
täʹlvvmannust čuâŋ čuâvv,
pâʹzzlâsttamannust peiʹvv juʹn päʹštt.
Njuhččmään pohtt njuučid,
vueʹssmannust vueʹzz šâdde,
ǩieʹssmannust lõõst muõrid,
sueiʹnnmannust lij vueʹssmieʹrǩǩeem.
Påʹrǧǧmään vuäǯǯ luâmʼmnid laaddâd,
čõhččmään juʹn šõõŋ kâlmmad.
Kålggmannust muõtt lij määddast,
skammʼmään pohtt puõllžid.
Rosttovmään lij eeʹjjest mâimõs.

Tiivt raajji: Heimo Semenoff

© Heimo Semenoff

Sáhháám muorâid
ak. Heli Aikio & Ritva Kangasniemi

Sáhháám sáhháám muorâid
stuorrâ kooldâ piälkkun
Nitte nitte naa naa
muorâ virá

Sierâdemravvuuh:
Paarâ čokkáá lättest njunaluvâi já kietâluvâi. Vistig suoi sáhháv, talle pajedává kieđâid káátu kulij já loopâst šnukârmistává lättei.

© ak. Heli Aikio – Ritva kangasniemi / ds. Maiju Saijets

Tät lij päärnäi åålgas mõõnnâmpriiddiǩ.

Maiʹd âlgg tueʹjjeed, ǩtõ tok piâzzčik?

Kaaunak-a keäʹpper?

Kaaunak-a ǩeâsttaid?

Kaaunak-a kähttan?

Kaaunak-a käʹmmid?

Leäk-a ååʹn kaunnâm puk pihttsid?

Sõrgg mij siõrrâp åuggan siõrid.

Mõõnnâp åålǥas, mõõnnâp åålgas

siõmmna ääiǥas!

© Ns. Hilkka Semenoff, Mirva Haataja, Lilja Pohjonen, Pirjo Lotvonen

Vyeijimkuuhâs
Heli Aikio

Aautost lii stivrâm moin stivriim návt
Muálhun mun vyeijilâm kirrâsávt
Riggeeh toh joreh ko kaasuttam
loopâst mun koosâm já murdettâm

Sierâdemravvuuh:
Kieđâst puáhtá leđe jo-uv olmâ stivrâm teikkâ mielâkuvviittâsstivrâm. Vyejidijn väzzih já tomâleh ovdâskulij muálhun. Kosâdijn pisáneh já murdettijn väzzih maŋaspoođâi.

© Heli Aikio

Ruotâ sämmiláá Anders Fjellner (1795 – 1876) muušton čáállám mainâs vuáđuld rahtum videomainâs tast, kost sämmiliih láá puáttám.

Mainâsteijee: Kirsti Länsman
Stivrejeijee: Kauko Mustonen
Kuvvim/čuoppâm: Päivi Magga
Pyevtitteijee: Säämi máttááttáskuávdáš (2008)
Kukkodâh 2:13

Peeivi pärni-maainâs:
Tovle lâi saje, kost puoh riggoduvah kávnojii. Tobbeen oroi meiddei ohtâ nuorâ kandâ, Peeivi pärni. Huolâhánnáá puoh riggoduvâin päärnist lâi tobdo, ete sust váilu kuittâg-uv miinii. Pärni almottij iäččásis Piäiváážân, sust lii pággu vyelgiđ.

Oovtâ iiđeed sun vuolgij. Sun algâttij purjâstiđ Nuorttâtääsni kulij. Mätki lâi vaigâd, mutâ pärni ij vuálánâm. Já nuuvt sun pyevtittij jietânâsâi enâmân.

Riddoost nieidâ lâi posâdâtmin. Pärni ij lamâš kuássin uáinám maiden nuuvt muččâd. Oovtâ kejâstuvâst suoi lijkkustuin nubijdis.

Pärni háástutškuođij nieidâ fárusis já maaŋgâ keččâlem maŋa nieidâ mieđâi. Nuuvt ennuv sun-uv lâi lijkkuustum. Nieidâst lijjii kulmâ viiljâ. Sij ollejii eidu ridon uáiniđ ko uábbi vuolgij máátkán meerâ oolâ. Aalgij korrâ kišto nieidâst. Piäiváš ooinij tom já riemâi išen páárnán já suddâdij viljâžiid kulmân keđgin.

Nuorâpaarâ ollij viijmâg pááikán. Suoi uážuin párnáid já taah párnááh lijjii vuosmuuh sämmiliih.

© Sogsakk, Sámediggi – Sämitigge – Sääʹmteʹǧǧ